Historia Tramwajów

Miasto Słupsk, położone w szerokiej kotlinie po obu stronach rzeki, zostało założone w roku 1310. Od 1381 miasto było członkiem Hanzy. Na początku stulecia miasto gwałtownie się rozrosło, a liczba mieszkańców znacznie się powiększyła. Słupsk stał się najważniejszym centrum regionu pomiędzy Szczecinem a Gdańskiem, posiadał wiele urzędów, zarządów, szkół i wielki garnizon. Miasto było też ośrodkiem różnorakiego przemysłu - fabryki mebli i maszyn rolniczych, kilku browarów i mleczarni, ogromna fabryka sera, były tartaki, fabryki chemiczne i pojazdów mechanicznych. Przemysł odzieżowy i obróbka bursztynu były chlubą miejscowości. Na początku lat 20-tych Słupsk uzyskał połączenie lotnicze Lufthansy poprzez uruchomienie lotniska Słupsk - Zachód.

Słupsk posiadał szerokie ulice i aleje, duże place i wiele terenów parkowych. Oprócz kilku kościołów i bram miejskich z czasów średniowiecza miasto miało raczej nowoczesny wygląd. Na początku stulecia powstało wiele neogotyckich budynków- nowy ratusz, kościół, siedziba powiatu (największego w Prusach), budynek izby gospodarczej i synagoga. W centrum miasta znajdowało się ponad 100 barokowych kamienic.
Plany powstania sieci tramwajowej w Słupsku sięgają początków naszego stulecia. Projektowano wówczas sieć kolejek elektrycznych o szerokości toru 1000 mm, łączących obiekty wojskowe w obecnej dzielnicy Westerplatte z dworcem kolejowym. Na początku 1910 roku rozpoczęto budowę, przebudowując również historyczny drewniany Most Kowalski, który jednak zatrzymał swój dawny wygląd, ale został wzmocniony. Koszty budowy wynosiły 350 tysięcy marek. Całość prac wykonały zakłady Siemens-Schuckert Werke, które zadbały także o wyposażenie pojazdów.

Sieć tramwajowa była z wyjątkiem odcinka Dworzec - Rynek Starego Miasta przede wszystkim jednotorowa. Układanie torów na Starym Mieście sprawiało problemy głównie z powodu ciasnych ulic, najmniejszy promień skrętu jaki zastosowano to 14 metrów. Na początku były tylko trzy linie do dyspozycji:
* Czerwona: Bahnhof - Marktplatz - Wilhelmstraβe - Toepferstadt - Husarenstraβe - Kasernen;
* Zielona: Bahnhof - Marktplatz - Wilhelmstraβe - Blumenstraβe - Praesidentenstraβe - Lohmuehle (Waldkater);
* oraz linia Marktplatz - Bahnhof.

Zajezdnia znajdowała się obok elektrowni na ulicy Amtstraβe. W 1913 roku podjęto decyzję o budowie nowych trzech linii. Z powodu kryzysu wywołanego hiperinflacją planów nie zrealizowano, a nawet przejściowo zamknięto komunikację. Jednak już dwa lata później otwarto nowe linie - na Buetowerstraβe i na Schlawerstraβe do Lotniska. Gruntownie też przebudowano układ torów na rynku.

Sieć linii 1925 r.:
* Czerwona: Bahnhof - Bismarckplatz - Ringstraβe - Neutorstraβe - Marktplatz - Wilhelmstraβe - Toepferstadt - Kasernen Makkensendstraβe;
* Niebieska: Bahnhof - Bismarckplatz - Holstentorstraβe - Marktplatz - Langestraβe - Moencherstraβe - Buetowerstraβe - Viehhof;
* Zielona: Schlawerstraβe - Hospitalstraβe - Stephanplatz - Marktplatz - Wilhelmstraβe - Blumenstraβe - Kassuberstraβe - Lohmuehle (Waldkater);
* Zielono-czerwona: od Amtstraβe do Marktplatz.

Wtedy też sieć tramwajowa miała największą w swej historii długość - 8,6 km, a długość wszystkich torów wynosiła 10 km. Tak pozostało aż do likwidacji tramwajów w 1959 roku. Tramwaje jeździły co 7 minut na większości linii. W latach trzydziestych przedłużono tylko linię na Kaszuberstraβe do parku miejskiego Waldkater. Miała też być budowana nowa linia do Ritzow, ale wybuch II wojny światowej uniemożliwił jej powstanie. Dane z roku 1930 podają 1130000 pasażerów, a z roku 1940 2030000 pasażerów.
Miasto przetrwało wojnę prawie bez zniszczeń, i dopiero po zakończeniu rokowań i działań wojennych podłożono ogień w kilku miejscach. Całe centrum miasta zostało wypalone. Tramwaje jednak stopniowo uruchamiano... Odcinek od zajezdni i od dworca do centrum miasta był już w użyciu od 1945 roku. Zakupiono nowe wozy wąskotorowe (wagony typu 2N2) z Chorzowa... Całe stare miasto było na początku straszliwą stertą gruzów. Odbudowa ciągnęła się długo i trwała ponad 25 lat.

Godnym wspomnienia jest, że część zniszczonych kamieniczek odbudowano według starych planów i rysunków, a pozostała część została również atrakcyjnie (jak na tamte czasy) odbudowana.

Likwidacja sieci tramwajowej nastąpiła prawdopodobnie w 1959 roku. Nastąpiło to z powodu konieczności ogromnych remontów całej sieci i jej całkowitej przebudowy, co uczyniło całe przedsięwzięcie raczej nieopłacalnym... Tabor - zarówno poniemiecki, jak i polskiej produkcji, został przekazany do innych miast.

Obecnie jedyną pamiątką po słupskich tramwajach jest odrestaurowany wagon przy ulicy Nowobramskiej, w którym mieści się punkt gastronomiczny. Zbudowany został na bazie powojennego tramwaju otrzymanego z Elbląga, upodobniony nieco do tramwaju przedwojennego, choć wzorowany jest raczej na wagonach warszawskiej firmy Lilpop, Rau i Loewenstein, a nie przedwojennych tramwajach firmy Lindner.

Dzięki staraniom Stowarzyszenia Użyteczności Publicznej "Aktywne Pomorze" postawiony został w kwietniu 2004 roku na ulicy, którą niegdyś kursowały tramwaje.
Ponadto zachowało się kilkanaście słupów trakcyjnych na ulicy Arciszewskiego i Kaszubskiej oraz ponad dwadzieścia zaczepów do lin nośnych trakcji - na murach domów, bram i kościołów.

Adam Fularz, Instytut Rozwoju i Promocji Kolei
Źródło: www.slupsk.eco.pl